قبل از این‌که پیانو، گیتار یا ویولن بخرید، یک سؤال ساده هست که جواب‌دادن به آن می‌تواند مسیر یادگیری موسیقی فرزندتان را کاملاً عوض کند: کدام ساز مناسب کودک شماست؟ خیلی از والدین ابتدا سراغ محبوب‌ترین یا معروف‌ترین ساز می‌روند، اما انتخاب ساز مناسب کودک به چیزهای بیشتری از محبوبیت بستگی دارد؛ از سن و توانایی جسمی گرفته تا شخصیت و علاقه‌ی خود بچه. در این مقاله قدم‌به‌قدم بررسی می‌کنیم که چطور بهترین انتخاب را داشته باشید.
انتخاب ساز مناسب کودک
تصور کنید کودکی که روحیه‌ای آرام و کم‌حوصله برای نشستن طولانی دارد را پشت یک طبل بزرگ بنشانید، یا برعکس، کودکی پرانرژی و پرتحرک را مجبور کنید ساعت‌ها آرام بنشیند و ویولن تمرین کند. در هر دو حالت، احتمال دل‌زده‌شدن و رها کردن تمرین بالاست. وقتی ساز با روحیه، توانایی جسمی و علاقه‌ی کودک هم‌خوانی داشته باشد، انگیزه‌ی تمرین هم بیشتر می‌ماند؛ و همین انگیزه است که در نهایت تعیین می‌کند کودک موسیقی را ادامه می‌دهد یا نه.
سن کودک؛ اولین فاکتور در انتخاب ساز موسیقی برای کودک
سن، معمولاً اولین چیزی است که باید در نظر بگیرید، چون هم روی توانایی جسمی کودک اثر دارد و هم روی میزان تمرکزش. در واقع بخش زیادی از انتخاب ساز مناسب کودک، از همین‌جا شروع می‌شود:
- ۴ تا ۶ سالگی: بهترین ساز برای کودکان در این سن معمولاً پیانو،اوکوله‌له (Ukulele) یا ویولن (با سایز کوچک مخصوص کودکان) است؛ سازهایی که مفاهیم پایه‌ی موسیقی و هماهنگی حرکتی را به شکل ساده آموزش می‌دهند.
- ۶ تا ۹ سالگی: در این بازه، علاوه بر پیانو و ویولن، گیتار و درام هم گزینه‌های خوبی می‌شوند، چون کودک از نظر تمرکز و قدرت انگشتان به سطح مناسبی رسیده است.
- ۹ سالگی به بعد: سازهای بادی مثل ترومپت، کلارینت یا ساکسیفون معمولاً از این سن به بعد مناسب‌ترند، چون نیاز به قدرت ریه و کنترل تنفسی دارند که در سنین پایین‌تر هنوز کامل شکل نگرفته.
شخصیت و روحیه‌ی کودک را هم در نظر بگیرید
نکته‌ای که خیلی وقت‌ها فراموش می‌شود این است که ساز مناسب کودک، فقط به سن ربط ندارد. شخصیت کودک هم سرنخ‌های خوبی می‌دهد:
- کودک آرام و درون‌گرا معمولاً با پیانو، ویولن یا فلوت راحت‌تر ارتباط می‌گیرد
- کودک پرانرژی و بی‌قرار اغلب از درام یا سازهای کوبه‌ای لذت بیشتری می‌برد
- کودکی که دوست دارد در جمع باشد و با دیگران هماهنگ شود، می‌تواند در کلاس‌های گروهی گیتار یا ارکستر بدرخشد
یک راه ساده برای فهمیدن این سرنخ‌ها: ببینید کودک هنگام شنیدن موسیقی چه واکنشی نشان می‌دهد. آیا با ریتم پا می‌زند؟ آیا همراه ملودی زمزمه می‌کند؟ آیا به دیدن یک ساز خاص هیجان‌زده می‌شود؟ این واکنش‌ها معمولاً بهترین راهنما هستند.
ویژگی‌های فیزیکی کودک؛ نکته‌ای که کمتر به آن توجه می‌شود
انتخاب ساز موسیقی برای کودک باید با بدن او هم تناسب داشته باشد. چند نمونه:
- کودکانی که دست‌های نسبتاً بزرگ‌تری دارند، معمولاً در نواختن پیانو در سطوح بالاتر راحت‌تر هستند
- برای سازهای بادی، شکل لب و دندان‌ها اهمیت دارد؛ کودکی که تحت درمان ارتودنسی است، بهتر است فعلاً سراغ این سازها نرود چون ممکن است تمرین برایش دردناک باشد
- خوشبختانه سازهای زهی مثل ویولن در سایزهای کوچک‌تر (مثلاً یک‌چهارم یا یک‌هشتم) هم موجودند، پس نگران بزرگ‌بودن ساز نسبت به جثه‌ی کودک نباشید
مهم‌تر از همه؛ بذارید خود کودک هم انتخاب کند
هرچقدر هم که سن و فیزیک و شخصیت را بسنجید، تجربه نشان داده کودکی که در انتخاب ساز خودش نقش داشته، بیشتر تمرین می‌کند و کمتر وسط راه رها می‌کند. پس بهتر است لیست نهایی را با کودک در میان بگذارید و بگذارید بین چند گزینه‌ی مناسب، خودش تصمیم بگیرد. علاقه‌ی خودجوش کودک، قوی‌ترین انگیزه‌ای است که هیچ برنامه‌ریزی والدین جایگزینش نمی‌شود.
برای سنین خیلی کم؛ شروع با سازهای ساده‌تر
اگر فرزندتان هنوز خیلی کوچک است و مطمئن نیستید کدام ساز برای کودکان مناسب است، لازم نیست از همان ابتدا سراغ یک ساز اصلی و جدی بروید. در بسیاری از روش‌های آموزش موسیقی کودک، ابتدا از سازهای کوچک و ساده مثل بلز (زیلوفون کودکانه) یا فلوت ریکوردر استفاده می‌شود؛ سازهایی سبک، بازی‌گونه و بدون فشار فنی زیاد که به کودک کمک می‌کنند اول با ریتم، نت و لذت نواختن آشنا شود. بعد از این مرحله، وقتی علاقه و آمادگی جسمی‌اش شکل گرفت، می‌توانید با خیال راحت‌تری سراغ آموزش ساز به کودکان به‌صورت تخصصی‌تر بروید.
بهترین ساز برای کودکان کدام است؟
راستش را بخواهید، جواب قطعی و یکسانی برای همه‌ی بچه‌ها وجود ندارد. انتخاب ساز مناسب کودک، ترکیبی است از سن، توانایی جسمی، شخصیت، و از همه مهم‌تر، علاقه‌ی خودِ کودک. به‌جای دنبال‌کردن یک «بهترین ساز» عمومی، بهتر است این چند فاکتور را با هم بسنجید و به واکنش‌های طبیعی کودک نسبت به موسیقی دقت کنید. وقتی این هماهنگی برقرار شود، همان ساز، بهترین انتخاب برای فرزند شماست.
اگر هنوز مطمئن نیستید کدام مسیر برای فرزندتان مناسب‌تر است، تیم آموزشی سل‌وی می‌تواند در این تصمیم کنارتان باشد. برای ثبت‌نام فرزندتان و مشاوره درباره‌ی انتخاب ساز مناسب، همین حالا با آموزشگاه سل‌وی تماس بگیرید.